Dr. Rastegar Biotechnology Center

اسلایدر صفحه اصلی

خرید ، فروش ، صادرات و واردات گل محمدی و فرآورده های آن


سلطان خرماي جهان به ايران آمد

توسط مركز بيوتكنولوژي دكتر رستگار
همراه با توسعه كشت بافت

ثبت سفارش خرماي مجول آغاز شد

 


در بين واريته هاي خرما ،خرماي مجول يكي از شيرين ترين انواع خرماست كه بسياري آن را” پادشاه خرما ها” مي نامند.خرماي مجول به دليل اندازه بزرگ و طعم دلپذيرش بسيار مشهور مي باشد.اندازه ي خرماي مجول به حدود 7 سانتي متر هم مي رسد .اگرچه مجول در رده ي خرماي نرم طبقه بندي مي شود اما سخت تر و ارتجاعي تر از بسياري از خرماهاي نرم است اين خصوصيات مجول را به يك انتخاب عالي براي توليد تجاري خرما تبديل كرده است . هر دو نوع نخل نر و ماده مجول به دليل ظاهر گيرا و زيبايي طبيعي شان ،تاريخ باستاني و اهميت مذهبي شان و هم چنين حفظ و نگهداري آسان شان بسيار معروف و محبوب مي باشند .يك نخل خرماي مجول هم به صورت منفرد مي تواند بسيار تاثير گذار باشد و هم كاشت گروهي آن مي تواند واقعا ديدني و جذاب باشد . نخل مجول نسبت به شوري و خشكي طولاني مقاوم است و پس از رشد و استحكام ريشه ها در زمين مي تواند دوره ي طولاني بدون آبياري زنده بماند.نخل بالغ خرماي فوق مي تواند در برابر افت دما تا چندين درجه زير صفر براي مدت كوتاهي مقاومت كند . اين دلايل و عدم وجود خرماي مجول در ايران سبب شد كه مركز بيوتكنولوژي دكتر رستگار تكثير خرماي مجول را در دستور كار خود قرار دهد و با توجه به نياز گسترده و مدت دار بودن تكثير مجول همراه با فرايند تكثير كشت بافت ،واردات آن را نيزهم زمان انجام دهد .اين مقاله به بررسي پيشينه ي تاريخي خرما و در ادامه به مطلوبيت هاي ويژه ي خرماي مجول مي پردازد


ثبت سفارش خرماي مجول كه به سلطان خرماي جهان مشهور است توسط مركز بيوتكنولوژي دكتر رستگار آغاز شد. خرماهاي مجول يك ساله با گواهي اصالت و سلامت و تضمين كيفيت ارايه مي گردد كه براي شناخت بيشتر و بهتر خرماي مجول پيش نياز آن دانستن اين نكته است كه نخل خرما يكي از اولين گياهاني است كه توسط بشر كشت شده است .اولين نوشته هاي ثبت شده از كاشت خرما در حدود 5 هزار سال پيش و در منطقه باستاني بين النهرين عراق در طول مسير رودخانه هاي دجله و فرات مي باشد . نخل خرما هم چنين 6 هزار سال پيش در ساخت معبد خداي ماه در شهر اور (شهري متعلق به دوران سومري)در جنوب عراق استفاده شده است . تحقيقات باستان شناسي در مناطق مسكوني در دوران آكدي ها، سومري ها و بابليان گواه اين است كه مردم باستان خانه هايشان را با تنه و برگ نخل خرما مسقف مي كردند .

نام جزيره باستاني فنيقيه (فونيشيا يا فينيقيه منطقه ايي است باستاني كه اكنون شامل كشورهاي لبنان ،اردن ،فلسطين و سرزمين هاي اشغالي مي شود ) به معني جزيره خرما است بر روي بسياري از سكه هاي باستاني كشف شده در اين منطقه تصويري از نخل وجود دارد. نخل خرما در انجيل نيز آمده است برگ هاي خرما هزاران سال به عنوان سمبل پيروزي توسط پارت ها حمل مي شده است . هم چنين بنا بر شواهد تاريخي عيسي مسيح هنگام ورود به اورشليم برگ هاي نخل خرما با خود حمل مي كرد . امروزه مسيحيان مراسم روز يكشنبه ي خرما دارند و مسلمانان روزه خود را با خوردن خرما افطار مي كنند .در اسلام از نخل خرما به عنوان درخت زندگي با احترام ياد مي شود و سنت باستاني جايگاه نخل را در بهشت مي داند. حضرت محمد فرموده اند :در بين درختان درختي است كه متبرك است و آن نخل خرما است كه از خاكي كه بعد از آفرينش آدم باقي مانده است خلق شده است.

 

نخل خرما در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا داراي اهميت فوق العاده ايي است چون خرما در زمين هاي گرم و خشك اين مناطق به خوبي رشد مي كند .در گذشته خرما در مناطق بياباني نقش مهمي را به عنوان يك ماده ي غذايي اصلي ايفاء مي كرد كه با محصولاتي مانند برنج ،گندم و سيب زميني در فرهنگ هاي ديگر قابل قياس بود امروزه هنوز نخل خرما يكي از مهم ترين گياهان غذايي در بيابان هاي عظيم سرزمين هاي بر قديم است (Old world يا بر قديم :به قاره هاي آسيا ،آفريقا و اروپا قبل از كشف قاره آمريكا اطلاق مي شود)اهميت خرما در اين مناطق تنها بخاطر ميوه آن نيست بلكه ساير درختان ميوه كه توان زيستن در زير گرماي شديد آفتاب بيابان را ندارند در زير سايه درخت نخل كاشت مي شوند.

امروزه بهترين مناطق توليد كننده تجاري خرما منطقه خاورميانه و شمال آفريقا است در گذشته عراق بزرگترين توليدكننده خرما بود اگرچه امروزه ايران بزرگترين توليد كننده خرما است . عربستان يكي ديگر از توليدكنندگان بزرگ خرما است كه نماد ملي اين كشور نخل خرما دارد . ليبي ،تونس و الجزاير نيز از توليدكنندگان مهم ديگر خرما هستند كه نخل خرما در تمبرها و پول رايج اين كشورها نيز وجود دارد .در آمريكا در جنوب كاليفرنيا ،جنوب غربي اريزونا و اطراف لاس وگاس درايالت نوادا نخل خرما كشت مي شود .هم چنين در برخي از مناطق مكزيك و آمريكاي جنوبي ،استراليا ،غرب چين ،غرب هند و در جنوب پاكستان نيز نخل خرما كشت مي شود . بر طبق آمار سازمان جهاني غذا تخمين زده مي شود حدود 100 ميليون نخل خرما در سرتاسر جهان وجود دارد بر طبق همين آمار 60 درصد از كل نخل خرما متعلق به منطقه خاورميانه و شمال آفريقا است

 

 

* در اسلام از نخل خرما به عنوان درخت زندگي با احترام ياد مي شود.

* ايران بزرگترين توليد كننده خرما است.

*در بين واريته هاي خرما ،مجول يكي از شيرين ترين انواع خرماست كه به” سلطان خرما ها” مشهور است.

 

نام علمي نخل خرما فونيكس داكتيليفرا (Phoenix dactylifera)) است كه به صورت ساده به ديت پالم The date palm ) مشهور شده است . اگرچه نخل خرما به درخت هم معروف است اما در حقيقت نخل ها درخت نيستند همه ي نخل ها از جمله نخل خرما متعلق به گروهي از گياهان تك لپه ايي هستند شامل علف ها ،بامبوها ، نيلوفرها ، لاله ها ، زنبق و سوسن ،نخل ها و اركيده ها . عمر نخل خرما تقريبا 200 سال است و طول نخل تا 24 متر هم مي رسد.

 

 

* اندازه ي خرماي مجول به حدود 7 سانتي متر هم مي رسد .

*اگرچه مجول در رده ي خرماي نرم طبقه بندي مي شود اما سخت تر و ارتجاعي تر از بسياري از خرماهاي نرم است اين خصوصيات مجول را به يك انتخاب عالي براي توليد تجاري خرما تبديل كرده است .

* يك نخل خرماي مجول هم به صورت منفرد مي تواند بسيار تاثير گذار باشد و هم كاشت گروهي آن مي تواند واقعا ديدني و جذاب باشد.

* نخل مجول نسبت به شوري و خشكي طولاني مقاوم است و پس از رشد و استحكام ريشه ها در زمين مي تواند دوره ي طولاني بدون آبياري زنده بماند.

* نخل بالغ خرماي فوق مي تواند در برابر افت دما تا چندين درجه زير صفر براي مدت كوتاهي مقاومت كند.

* خرماي مجول به خاطر اندازه بزرگ و طعم دلپذيرش بسيار مشهور مي باشد.

 

 

 * هر دو نوع نخل نر و ماده مجول به خاطر ظاهر گيرا و زيبايي طبيعي شان ،تاريخ باستاني و اهميت مذهبي شان و هم چنين بخاطر حفظ و نگهداري آسان شان بسيار معروف و محبوب مي باشند.

 

 

تعداد انواع نخل هايي كه خرما توليد مي كنند زياد است اما خرماي اين نخل ها داراي هسته هاي درشتي بوده و قسمت گوشتي اين خرماها كم و نازك است فقط نوع فونيكس داكتيليفر يا همان نخل حقيقي ،خرماي خوراكي بزرگ توليد مي كند .صدها واريته از نخل فونيكس داكتيليفر وجود دارد كه خرماهاي لذيذ با طعم ،شيريني ،رطوبت و اندازه متفاوت توليد مي كنند و يكي از بزرگترين و مشهورترين آن خرماي مجول است. در بين واريته هاي خرما ،مجول يكي از شيرين ترين انواع خرماست به” سلطان خرما ها” مشهور است.خرماي مجول به دليل اندازه بزرگ و طعم دلپذيرش بسيار مشهور مي باشد.اندازه ي خرماي مجول به حدود 7 سانتي متر هم مي رسد .اگرچه مجول در رده ي خرماي نرم طبقه بندي مي شود اما سخت تر و ارتجاعي تر از بسياري از خرماهاي نرم است اين خصوصيات مجول را به يك انتخاب عالي براي توليد تجاري خرما تبديل كرده است .از هر دو نوع درخت نخل نر و ماده مجول براي طراحي و تزيين ساختمان نيز استفاده مي شود .درخت نخل ماده نه تنها براي توليد خرماي خوش طعم مطلوب است بلكه به مكان هايي كه كاشته مي شوند ظاهري گرمسيري مي دهد .هر دو نوع نخل نر و ماده مجول به خاطر ظاهر گيرا و زيبايي طبيعي شان ،تاريخ باستاني و اهميت مذهبي شان و هم چنين حفظ و نگهداري آسان شان بسيار معروف و محبوب مي باشند .يك نخل خرماي مجول هم به صورت منفرد مي تواند بسيار تاثير گذار باشد و هم كاشت گروهي آن مي تواند واقعا ديدني و جذاب باشد .نخل خرماي مجول در تابستان نور و آب فراوان مي طلبد . نخل خرماي مجول نسبت به شوري و خشكي طولاني مقاوم است و پس از رشد و استحكام ريشه ها در زمين مي تواند دوره ي طولاني بدون آبياري زنده بماند.نخل بالغ خرماي فوق مي تواند در برابر افت دما تا چندين درجه زير صفر براي مدت كوتاهي مقاومت كند . نخل مجول براي توليد خرماي فراوان به گرما و آفتاب تابستاني مناسب، هوايي با رطوبت كم و به آبياري مرتب در طول ماه هاي گرم تابستان نياز دارد.

 

 

 

خرماي مجول در كاليفرنيا

 

خرماي مجول براي اولين بار در سال 1927 از منطقه بوذنيب(Bou Denib) مراكش وارد كاليفرنيا شد در آن سال بيماري بايود (يكي از مهم ترين بيماري هاي قارچي نخل) باعث نابودي بخش عمده ايي از نخل هاي خرماي مجول در مراكش گرديد . 11 شاخه ي مجول وارد شده در آن سال اولين و تنها واردات نخل خرماي مجول به آمريكا بود . شاخه هاي جانبي مجول عاري از بيماري در نهايت در كاليفرنيا كشت شدند .امروزه منشاء همه ي نخل هاي مجول موجود در كاليفرنيا همان 11 شاخه مي باشد. در چند دهه ي اخير نخل مجول به صورت گسترده در سواحل جنوبي كاليفرنيا كشت شده است در اين مناطق حتي مالكين منازل مسكوني نخل هاي مجول را در حياط منزلشان كشت مي كنند تا هم محصول ساليانه ي خرماي مصرفي شان را برداشت نمايند و هم از منظره ي باشكوه درخت براي طراحي و تزيين خانه بهره ببرند

آموزش مراحل کاشت،داشت و برداشت خرما

 

مقدمه
را بین النهرین  (عراق امروزي ) می دانند و  (Phoenix dactylifera L.)  منشأ خرما

سابقه کشت و کار آن در مناطق اصلی تولید یعنی شبه جزیره عربستان، شمال آفریقا وکشورهاي خاورمیانه به حدود 5000 سال پیش برمی گردد . ایران از جمله کشورهاي طراز اول تولیدکننده و صادرکننده این محصول به  شما می رود . بر اساس آمارنامه وزارت جهاد کشاورزي میزان تولید خرماي کشور در سال 1392 بالغ بر 1000000 تن بوده و این محصول جایگاه چهارم را در بین محصولات باغی از لحاظ میزان تولید داشته است. مهمترین استان هاي تولید کننده آن کرمان، سیستان و بلوچستان، خوزستان، بوشهرو هرمزگان می باشند.ارقام متعدد و بسیار متنوعی از انواع نرم، نیمه خشک و خشک در کشورهاي تولید کننده این محصول مورد کشت و کار قرار می گیرد. از انواع ارقام نرم خرما (داراي رطوبت بیش از 30 %)می توان مضافتی، شاهانی، کبکاب، مرداسنگ، خاصویی، برحی، حلاوي،حیانی، مجول و خضراوي را نام برد. امري، دگلت نور، خلاص، استعمران، پیارم و حلاوي از دسته ارقام نیمه خشک(داراي رطوبت20تا30درصد)و زاهدي، دگلت بیدا، هورا،دیري، ساکوتی و توري از ارقام خشک آن (داراي رطوبت کمتر از 20 %) محسوبمی شوند. خرما میوه اي مغذّي و پرانرژي است که بخش مهمی از جیره غذایی ساکنان کشورهاي تولید کننده را تشکیل می دهد و به صورت هاي تازه، خشک یا اشکال گوناگون فرآوري شده به مصرف می رسد. متأسفانه ضایعات خرما در طی برداشت،جابه جایی پس از برداشت و بازاررسانی به دلیل بروز اختلالات فیزیکی و فیزیولوژیکی،بیماري هاي پاتولوژیک و آلودگی به آفات بالاست. طبق آمار منتشره درصد ضایعات پس از برداشت خرما در ایران حدود21-18 درصداست.که در مراحل مختلف برداشت،حمل و نقل، انبارداري، عمده فروشی و خرده فروشی حادث می شود. این ضایعات بالاباعث شده است تا با وجود مصرف انرژي، هزینه و وقت زیاد، میزان درآمد حاصله درواحد سطح کاهش یابد . فراگیري و اجراي توصیه هاي ارائه شده در این نشریه می تواند کاهش ضایعات و بهبود کیفیت این محصول ارزشمند را در پی داشته باشد

شاخص هاي بلوغ خرما

مراحل بلوغ خرما به ترتیب عبارتند از: حبابوك، کیمري، خلال یا خارك، رطب و تمار

معدودي از ارقام خرما مثل برحی، حیانی، ثمنی و زقلول در مرحله خلال (خارك )برداشت می شوند که میوه آنها در این مرحله بسته به نوع رقم به رنگ زرد یا قرمز است و به دلیل داشتن تانن بالا، مزه اي گس دارد. لازم به ذکر است پوشش دهی خوشه هاي خرما در مرحله خلال می تواند منجر به تسریع فرآیند رسیدگی در آنها شود، ضمن آنکه خرماهاي برداشت شده در این مرحله رشدي را می توان از طریق فریز کردن سریع ونگه داري در دماي 18 – درجه سانتی گراد یا پایین تر به مدت حداقل 24 ساعت و سپس انتقال به دماي اطاق یا با قرار دادن در معرض بخارهاي اس تالدئید یا اتانول وادار به رسیدن کرد.اکثر انواع خرما در مراحل کاملاً رسیده (رطب و تمار) برداشت می شوند. میوه ها در این مراحل، قند بالاتر و رطوبت کمتري دارند، طعم گس آنها به دلیل تجزیه تانن ها از بین می رود و در مقایسه با مرحله فیزیولوژیکی خلال، نرم ترند . میزان رطوبت خرما درمرحله خلال 65-45درصد ، رطب45-30 و تمارکمتر از 30 درصد می باشد . پیشرفت رسیدگی خرما بر میزان شیرینی آن افزوده می شود که این پدیده ناشی ازافزایش قند کل و در ارقام نرم، تبدیل قند سوکروز به فروکتوز و گلوکز می باشد

شاخص هاي کیفی

میوه خرما از نوع سته و داراي یک هسته است که وزن هسته معمولاً در حدود 9 تا 30درصد وزن گوشت آن می باشد. البتّه انواع داراي هسته هاي کوچک تر و با ضخامت گوشت بیشتر، ترجیح داده می شوند. شکل خرما بسته به رقم ممکن است گرد، بیضوي،مستطیلی یا استوانه اي باشد. شاخص هاي کیفی در خرما عبارتند از: اندازه، شکل، رنگ،بافت (قابلیت جویدن)، تمیزي و عاري بودن از نقایصی همچون آفتاب سوختگی،جداشدگی پوست از گوشت، آفت زدگی، شکرك زدگی، تخمیر و پاتوژن هاي مولدپوسیدگی. با اجراي برخی عملیات پیش از برداشت می توان زمینه افزایش کیفیت وسلامت محصول را فراهم نمود. براي مثال پوشاندن خوشه ها با استفاده هاي ازپوشش هاي مناسب باعث محافظت میوه از غبار، آفات و باران می شود و یا تنک خوشه ها، ضمن کاهش فشردگی، اندازه و کیفیت میوه را نیز افزایش می دهد. قند اصلی اکثر ارقام نیمه خشک و خشک خرما از نوع سوکروز و اکثر ارقام نرم از دسته قندهاي احیاء شونده (فروکتوز و گلوکز) می است. میزان قند کل این محصول نیز حدود 50 % (براساس وزن تازه) یا 75 % (بر اساس وزن خشک) می باشد.  از آنجا که مصرف کنندگان ازنظر میزان شیرینی پسندي، ذائقه هاي متفاوتی دارند، لازم است انتخاب رقم متناسب بازارهدف و نحوه مصرف باشد . خرما در مرحله خلال (خارك ) مقادیر قابل توجهی پروسیانیدین یا تانن هاي کندانسه داردکه گسی میوه ناشی از وجود همین ترکیبات است.تانن ها عمدتاً در پوست میوه تجمع می یابند که با افزایش رسیدگی میوه (مراحل رطب و تمار) پلیمریزه شده و گسی آن زدوده می شود. خرما تنها میوه ي دارنده سولفات هاي فلاونوئید است و بدین دلیل بسته به نوع رقم، فعالیت آنتی اکسیدانی متوسط تا زیاد ي دارد

استانداردهاي خرما

عوامل کیفی استاندارد کدکس خرما عبارتند از

میوه رنگ و طعم خاص واریته اي را که به آن منسوب است، داشته باشد. در مرحله مناسبی از لحاظ رسیدگی قرار داشته و فاقدآلودگی به کنه، تخم و لارو حشرات باشد
میزان رطوبت آن بسته به واریته 26 تا 30 % باشد.
حداقل وزن میوه 4/75 گرم همراه باهسته یا 4 گرم بدون هسته باشد
فاقد معایبی همچون لکه، آسیب دیدگی مکانیکی، نارسی، تلقیح نیافتگی،غبارآلودگی، آفت زدگی، ترشیدگی، کپک زدگی و فساد باشد. همچنین میوه وفرآورده هاي آن عاري از مواد زائد و میکروارگانیسم هاي خطرناك براي سلامتی انسان باشد

در استاندارد کدکس خرما بر اساس تعداد حبه در 500 گرم میوه، سه اندازه و بدین شرح توصیف شده است

کوچک (بیش از 110 حبه خرماي بدون هسته یا بیش از 90 حبه داراي هسته)

متوسط (90 تا 100 حبه خرما بدون هسته یا 80 تا90 حبه دارای هسته)

بزرگ (کمتر از 90حبه بدون هسته یا کمتر از 80حبه دارای هسته)

برداشت

زمان برداشت خرما بر اساس ظاهر و بافت میوه تعیین می شود که صفات مذکور متأثر ازمیزان رطوبت و قند میوه است. برداشت محصول در زمان مناسب می تواند نقش موثري در کاهش شدت ترك خوردگی میوه، خشکیدگی بیش از حد میوه،آلودگی به آفات وحمله میکروارگانیسم ها داشته باشد. برخی ارقام زردرنگ خرما مثل برحی به صورت رشته اي یا خوشه اي به بازار عرضه می شوند. بدین منظور هنگامی که همه خرماها کاملاً زرد شدند، کل خوشه برداشت و به محل بسته بند ي منتقل می شو د. آنگاه میوه هایی را که هنوز به مرحله خلال (خارك) نرسیده و یا از این مرحله گذشته اند را جدا می کنند و بقیه را درون کارتن هاي 5 کیلوگرمی بسته بندي و به بازار حمل می نمایند

خرماهاي برداشت شده بایستی خنک شوند طوري که دماي آنها به صفر درجه سانتی گراد برسد. براي خنک کردن خارك ها می توان از آب سرد استفاده نمود که مدت زمان  لازم برای انجام آن بسته به دمای اولیه محصول 10تا 20دقیقه خواهد بود . لازم است.بدین منظور از آب ضدعفونی شده استفاده شود و رطوبت مازاد قبل از بسته بندي ازسطح محصول خارج گردد. البته استفاده از هواي فشرده مشکلات کمتري را در مقایسه با روش مذکور به همراه دارد و بیشتر توصیه می شود.براي آنکه اتلاف رطوبت از سطح میوه ها طی حمل و نقل و بازار رسانی به حداقل برسد می توان ابتدا آنها را درون پلاستیک مشبک قرار داده و سپس درون کارتن گذاشت. براي حفظ کیفیت میوه نیز لازم است حمل و نقل با استفاده از وسایل نقلیه مجهز به تجهیزات سرد کننده (دمای 0-2 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 90-95 درصد )انجام شود.چنانچه قرار است برداشت در مرحله رسیدگی کامل انجام شود، بهتر است براي جلوگیري از ریزش میوه و کاهش ضایعات محصول، خوشه هاي خرما داخل پوشش هاي توري قرار داده شوند. با افزایش رشد و بلندتر شدن نخل، کار برداشت مشکل تر می شود و بناچار بایستی از انواع نردبان و بالابر جهت تسهیل این عملیات استفاده شود.برداشت در مراحل رطب و تمار به صورت خوشه کامل (زمانی که اکثر میوه هارسیده اند) انجام می گیرد. در این حالت خوشه ها را پس از جداسازس از درخت
داخل صندوق هایی می تکانند تا خرماهاي کاملاً رسیده جدا گردد. روش دیگر آن است که خرماهاي رسیده به صورت تک تک از خوشه، دست چین شود.خوشه هاي چیده شده را با استفاده از انواع ظروف و تجهیزات کمکی به سطح زمین می رسانند. از آنجا که میوه هاي ناشی از ریزش دچارآسیب دیدگی مکانیکی بیشتري می شوند و به همین دلیل احتمال آلودگی میکروبی و نفوذ ذرات خاك به عمق بافت
گوشت آنها در حین برخورد با زمین بیشتر است، هرگز نباید با هدف فروش و مصرف انسانی، جمع آوري و عرضه شوند یکی از عوامل اولیه ضایعات کمی و کیفی پس از برداشت خرما، آلودگی به حشرات وصدمه ایجاد شده به واسطه تغذیه آنهاست. برخی آفات انباري همچون شپشه دندانه دار برنج
،Plodia interpunctella شب پره هندي ،Tribolium confusum شپشه آرد،Oryzaephilus mercator ،Oryzaephilus surinamensis

.می توانند خرماها را آلوده کنند  Carda spp. و Cryptolestes ferrugineus
ضدعفونی با استفاده از مواد تدخینی تأیید شده و سپس بسته بندي میوه ها درون ظروف ضد حشره می تواند میزان خسارت وارده را کاهش دهد. استفاده از سولفوریل فلوراید به مقدار 34 گرم در مترمکعب به مدت 24 ساعت و در دماي 20 تا 25 درجه سانتی گراد که اخیراً به ثبت آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا نیز رسیده است.یکی از روش هاي قابل توصیه به شمار می رود. فسفین نیز از تدخین کننده هاي موثر و موردتایید است، اما تیمار با این ماده تحت شرایط دمایی 20 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 60درصد
به 5-3روز زمان نیاز دارد.در خرماهاي تولید شده به روش ارگانیک که امکان کاربرد تدخین کننده هاي شیمیایی وجود ندارد، می توان از دي اکسید کربن 100 % و به مدت 2 روز استفاده نمود . به کارگیري تیمارهاي حرارتی یا سرمایی نیز از سایر شیوه هاي موثر به شمار می رود. بدین منظور از هواي گرم 50 تا 55 درجه سانتی گراد به مدت2-4 ساعت(از زمانی که دماي میوه به 50 درجه سانتی گراد یا بالاتر می رسد) استفاده می شود. براي آنکه گرمادهی به صورت سریع تر و یکنواخت تر انجام گیرد، بهتر است از هواي گرم تحت فشار استفاده شود. دماهاي بالاتر به دلیل آنکه سبب تیره تر شدن رنگ میوه می شوند ، قابل توصیه نیستند. سرد کردن خرما بلافاصله پس از تکمیل تیمار حرارتی و رساندن دماي آن به دماي مطلوب (صفر درجه سانتی گراد)، از شدت تیرگی رنگ آن می کاهد.در صورتی که قصد دارید ضدعفونی را به کمک سرما انجام دهید، توصیه می شود ازدماي 18 – درجه سانتی گراد یا پایین تر براي حداقل 48 ساعت (از زمانی که دماي میوه به 18 – درجه سانتی گراد یا پایین تر می رسد) استفاده کنید. تحت چنین تیماري آفات انباري در کلیه مراحل زندگی (تخم، لارو، شفیره و حشره کامل) نابود خواهد شد. در این تکنیک، با بکارگیري هواي تحت فشار و با حداکثر سرعت ممکن، می توانید طو ل دوره زمانی لازم براي ضدعفونی را کوتاه نمایید. انبارداري در دماي زیر 10 درجه سانتی گراد مانع تغذیه حشرات از محصول و نیز زاد و ولد آنها می شو د و انبارداري در دماي 5 درجه سانتی گراد یا پایین تر کنترل موثر آفات را سبب خواهد شد . نگه داري تحت شرایط کنترل اتمسفر با اکسیژن پایین (کمتر از 0/5 درصد)از فعالیت حشرات جلوگیري می کند. در این روش از گاز نیتروژن درون بسته ها استفاده می شود یا اینکه بسته بندي تحت شرایط خلا انجام می گیرد

رسانیدن میوه

براي آنکه روند رسیدگی خرماهاي خارك تسریع شود و زودتر به مرحله رطب برسند می توان اقدام به فریز کردن آنها به مدت حداقل 24 ساعت نمود. براي فریز کردن بهتراست به جاي استفاده از دماي 1- تا 18 – درجه سانتی گراد از دماهاي 35 – تا 50 – درجه سانتی گراد استفاده شود. این بدان دلیل است که معمولاً در دماهاي پایین تر، صدمه به بافت میوه کمتر است. استفاده از دماهاي بالاتر باعث صدمه دیدن غشاها و دیواره هاي سلول می شود. با استفاده از تیمارهایی همچون اسید استیک، اتانول و استالدئید نیزمی توان رسیدگی خرماهاي خارك را تسریع نمود.گاهی به منظور درامان ماندن میوه از تاثیر سوء عوامل مخرّب مثل باران، حشرات و غیره اقدام به برداشت آن قبل از رسیدگی کامل می کنند که در این صورت لازم است رساندن تکمیلی میوه به صورت مصنوعی انجام شود. بدین منظور از اتاقک هایی استفاده می کنند که ضمن امکان گردش خوب هوا، تامین دما در دامنه بهینه ( 35 درجه سانتی گراد براي دگلت نور، 35-38درجه سانتی گراد برای زاهدی و حلاوی، 40-43 درجه سانتی گراد براي خضراوي و حیانی، و45-46درجه سانتی گراد براي مکتوم و سعیدي)و رطوبت نسبی70درصد در آنها میسر باشد. استفاده از دماهاي بالاتر به دلیل آنکه باعث تشدید عارضه جداشدگی پوست از گوشت میوه می شود، قابل توصیه نیست . مدت زمان لازم براي رسانیدن خرما بسته به مرحله رسیدگی میوه در زمان برداشت، دما و رطوبت نسبی بین 2تا 5 روز می باشد. به طور کلی میوه هایی که تحت تأثیر تیمارهاي مصنوعی می رسند درمقایسه با خرماهایی که مراحل رسیدگی را روي درخت طی کرده اند، از کیفیت طعم پایین تري برخوردارند

رطوبت گیري

رطوبت گیري عبارت است از کاستن رطوبت میوه و رساندن آن به حد بهینه با هدف حفظ کیفیت در طی جا به جایی و انبارداري بعدي که این کار می تواند هم زمان بارسیدن میوه انجام شود. در صورت فراهم بودن شرایط محیطی، رطوبت گیري ر امی توان با پهن کردن خرماها در برابر آفتاب یا زیر تونل هاي پلاستیکی انجام داد . ازگلخانه هاي پلاستیکی نیز در صورت فراهم بودن امکان گردش خوب هوا می توان استفاده نمود که در حالت اخیر، میوه ها از گرد و غبار،آسیب پرندگان، خزندگان و سایرعوامل مخرّب نیز درامان خواهندماند.در صورتی که امکان خشک کردن میوه تحت شرایط هواي آزاد وجود ند اشته باشدبایستی با استفاده از هواي گرم میزان رطوبت آن را به حد بهینه(25-23 درصد)رساند.لازم به ذکر است دماي هواي گرم مورد استفاده بستگی به نوع رقم دارد و بایستی سعی شود میوه بیش از حد (کمتر از 20 % رطوبت) خشک نشود

آبدهی

در صورتی که میوه ها در زمان برداشت بیش از حد خشک نشده باشد، نیازي به آبدهی نیست. اگرچه گاهی آبدهی با هدف نرم کردن بافت میوه و گوشتالو و برّاق شدن آن انجام می شود.براي آبدهی، خرماها را درون آب گرم غوطه ور می کنند یا به مدت 4-8ساعت در معرض بخار با دماي60-65درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 100 % قرار می دهند. در برخی ارقام همچون رقم فَرد، بخاردهی حتی به مدت ده دقیقه هدف مد نظر را تأمین می کند. توصیه می شود به منظور فراهم سازي دما و رطوبت نسبی یکنواخت در سرتاسر اطاق آبدهی از سیستم گردش هواي تحت فشار استفاده شود

پاستوریزاسیون

براي انجام پاستوریزاسیون، میوه ها را تا زمانی که دماي آنها به 66 درجه سانتی گرادبرسد در معرض هواي 72 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 100 % قرار می دهند، آنگاه به مدت یک ساعت تحت چنین شرایطی نگه می دارند. لازم به ذکر است اعمال چنین
تیماري ممکن است سبب تیرگی رنگ خرماها شود

 

مراحل آماده سازي خرما براي عرضه به بازار

درجه بندي اولیه جهت حذف مواد خارجی و میوه هاي هاي معیوب تمیز کردن و زدودن گرد و غبار و سایر مواد خارجی با استفاده از هوا و آب تحت فشار، سپس خشک کردن و گرفتن رطوبت مازاد از سطح میوه به کمک جریان هوا.لازم به ذکر است استفاده از دستمال مرطوب نیز می تواند تأمین کننده این هدف باشد

        درجه بندي بر اساس کیفیت و اندازه میوه

استفاده از واکس یا موادي مثل روغن نباتی، شربت گلوکز، شربت خرما، سوربیتول یاگلیسرول با هدف کاهش چسبندگی و یا بهبود کیفیت ظاهري و درخشندگی میوه

در برخی موارد خرماها را هسته گیري و داخل شان را با مغز انواع خشکبار پرمی کنند. گاهی نیز آنها را با غلات و سایر دانه ها مخلوط می نمایند.در بعضی از مناطق هم خرماهاي باریک و با کیفیت پایین را می پزند و سپس به مصرف می رسانند

هدف از بسته بندي، محافظت خرماها در برابر آسیب هاي فیزیکی و نیز ممانعت ازجذب رطوبت هوا (با استفاده از مواد ضدآب) می باشد. همچنین توصیه شده بسته بندي به گونه اي انجام شود که از آلودگی مجدد میوه ها به آفات در خلال مراحل انبارداري و
جا به جایی جلوگیري گردد

فرآوري خرما

خرما را به همان شکل اولیه و یا هسته گیري شده، برش خورده و یا خرد شده به بازارعرضه می کنند. خرماهاي معمولی و هسته گیري شده به همان صورت طبیع ی و یافشرده شده تحت پرس به بازار عرضه می شود. خرماها بسته به مرحله برداشت ، موارداستفاده متفاوتی خواهند داشت. میوه هاي برداشت شده در مرحله کیمري (سبز) ممکن است براي تهیه ترشی و چاشنی، خارك ها براي تهیه مربا یا شربت، و رطب ها براي تهیه مربا، کره، قالب خرما و رب خرما مورد استفاده قرار گیرند . خرماها یی را که به مرحله تمار رسیده اند، می توان به قالب خرما، رب خرما و یا شربت تبدیل نمود تفاله هاي باقی مانده از فرآوري خرما و میوه هاي با کیفیت پایین جهت استخراج شکرتولید الکل هاي قندي، اسید سیتریک، اتانول، سرکه و یا مخمر نانوایی مورد استفاده قرار می گیرد

شرایط انبارداري

نگه داري خرماهاي خارك در دماي صفر درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 85 تا 95درصد می تواند از اتلاف رطوبت آنها جلوگیري نماید و ضمن به تأخیر انداختن فرآیندرسیدن، حفظ کیفیت بافت و طعم آنها را در پی داشته باشد. شایان ذکر است بسته بندي درون کیسه هاي پلاستیکی یا استفاده از آستر پلاستیکی داخل جعبه می تواند زمینه سازکاهش اتلاف رطوبت میوه باشد. دماي بهینه براي انبارداري خرماهاي برداشت شده درمرحله تماردر دامنه زمانی12-6 ماهه صفر درجه سانتی گراد می باشد. براي انبارداري  طولانی تر از دماهاي زیر صفر استفاده می شود. به طور کلی خرماهاي نیمه خشک مثل دگلت نور و حلاوي عمر انباري بیشتري در مقایسه با خرماهاي نرم همچون مجول وبرحی دارند. در صورتی که میزان رطوبت خرما 20 % و یا کمتر و رطوبت نسبی محل نگه داری65-75 درصد باشدقابلیت نگه داري آن در دماي 18 – درجه سانتی گراد بیش ازیک سال، صفر درجه سانتی گراد یک سال، 4 درجه سانتی گراد 8 ماه و 20 درجه سانتی
گراد یک ماه خواهد بوددماي پایین، مهم ترین ابزار حفظ کیفیت خرما در خلال انبارداري و حمل و نقل محسوب می شود. در چنین دماهایی اُفت طعم، رنگ و کیفیت بافت میوه به حداقل می رسد، شکرك زدگی، شیوع کپک ها و مخمرها، آلودگی به آفات به تأخیر می افتد واز پیشرفت پدیده شربتی شدن (ناشی از تبدیل سوکروز به قندهاي احیاء شونده ) وترشیدگی خرماهاي با میزان رطوبت بالا جلوگیري می شود.رطوبت نسبی، میزان رطوبت اتمسفر(به صورت بخار آب) است که به صورت درصدي از میزان رطوبتی که می تواند توسط اتمسفر(ظرفیت نگه داري رطوبت ) در یک دما وفشار معین نگه داري شود بدون آنکه منجر به چگالش شود، بیان می گرد د. با افزایش دما، ظرفیت نگه داري رطوبت هوا نیز افزایش می یابد. اتلاف آب یک محصول، مستقیماً
بین محصول و محیط پیرامون آن بستگی دارد (VPD)به اختلاف فشار بخار
اختلاف فشار بخار رابطه معکوسی با رطوبت نسبی هواي پیرامون محصول دارد. رطوبت نسبی می تواند بر میزان اتلاف آب، شیوع برخی اختلالات فیزیولوژیکی و رشد قارچ ها تأثیربگذارد. احتمالاً در بلند مدت، تأثیر چگالش رطوبت روي محصول (عرق کردن ) بر
سرعت فساد میوه بیشتر از رطوبت نسبی هواي محیط است. دامنه رطوبت نسبی مناسب براي خرما65-75 درصد است و چنانچه میزان رطوبت نسبی از این محدوده فراتر روداحتمال آنکه میوه ها رطوبت هواي اتاق را جذب نمایند، افزایش خواهد یافت . بسته بندي با استفاده از ظروف ضدآب می تواند از بروز چنین پدیده اي جلوگیري کند. یکیدیگر از عوامل تأثیرگذار در تعیین مقاومت میوه نسبت به میکروارگانیسم هاي مخرّب،فعالیت آبی است. هر چه فعالیت آبی کمتر باشد، مقاومت به کپک ها، مخم رها وباکتري هایی که به میوه ها حمله می کنند، بیشتر خواهد بود. فعالیت آبی در خرماهاي با میزان رطوبت 15 تا 35 درصد برابر با0/65تا0/85 می باشد.از آنجا که انبارکردن خرما با محصولاتی مثل پیاز، سیر، سیب زمینی و سیب باعث جذ ب بوي تند آنهامی شود، توصیه می شود از انبار کردن خرما با این گونه محصولات اجتناب گردد . لازم به ذکر است، قرار گرفتن خرما در معرض برخی مواد شیمیایی مثل آمونیاك یا دي اکسید
گوگرد می تواند تأثیر زیان باري بر کیفیت آن داشته باشد

جا به جایی خرماهاي ارگانیک

نکته مهمی که در جا به جایی و انبارداري خرماهاي ارگانیک بایستی مورد توجه جدي قرار گیرد، جدا نگه داشتن آنها از خرماها و سایر محصولات تولید شده به روش معمولی(غیرارگانیک)است تا از هر گونه تأثیرپذیري محصول ارگانیک از باقی مانده هاي مواد
شیمیایی احتمالی موجود در محصول تولیدي به روش متداول ، درامان بماند . بنابراین بهترین کارآن است که از فضاي مجزایی براي نگه داري محصول ارگانیک استفاده شود در صورتی که چنین امکانی فراهم نباشد، باید در فضاي انبار حداقل یک متر فاصله بین
محصول ارگانیک و غیرارگانیک در نظر گرفته شو د. استفاده از بسته بندي مناسب می تواند امکان تأثیرپذیري محصولات ارگانیک از غیر ارگانیک را کاهش دهد . لازم است فضاي انبار از هر گونه بقایاي احتمالی محصولات انبار شده قبلی و محصولات غذایی تولید شده به روش معمولی کاملا پاك گردد . براي انجام نظافت باید از محصولات بهداشتی داراي نام و نشان مشخص و مجاز در سیستم ارگانیک و نیز به میزان دقیق و توصیه شده استفاده شود. لازم است فضاي فیزیکی تخصیصی براي انبار کردن مواد غذایی از سایر مواد(غیرغذایی) جدا باشد. رعایت این نکته مخصوصا بر اي آن دسته از موادي که احتمال پخش بو و یا نشتی از آنها وجود دارد، از اهمیت بیشتري برخوردار است. از نقطه نظر فاکتورهاي محیطی، شرایط بهینه انبارداري (دما و رطوبت )براي خرماهاي ارگانیک و غیرارگانیک یکسان است. لازم به ذکر است چنانچه خرماهاي غیرارگانیک با استفاده از مواد شیمیایی تایید شده ضدعفونی شوند، احتمالاً عمر انباري بیشتري در مقایسه با خرماهاي ارگانیک خواهند داشت

اختلالات فیزیکی و فیزیولوژیکی

تیرگی رنگ میوه: هر دو نوع قهوه اي شدن (آنزیمی و غیرآنزیمی ) در خرما اتفاق می افتد که با افزایش دما و رطوبت بر شدت آن افزوده می شو د. با کاستن از غلظت اکسیژن و دماي محیط می توان از قهوه اي شدن آنزیمی جلوگیري کرد
جدا شدگی پوست (پف کردگی): سختی و شکنندگی پوست خرما می تواند باعث جدایی آن از گوشت میوه شود. این اختلال در طی رسیدن میوه و در ارقام خرماي نرم ایجاد می شود و ارقام مختلف درجات حساسیت متفاوتی نسبت به این عارضه ازخودنشان می دهند. دما و رطوبت بالا قبل از شروع رسیدگی میوه می تواند از بروز این عارضه جلوگیري کند
شکرك زدگی خرما: این اختلال در ارقام نرم خرما و در نتیجه ي کریستالیزه شدن قندزیر پوست و داخل گوشت ایجاد می شود که اگرچه مزه میوه را تحت تأثیر قرارنمی دهد، ولی بافت و ظاهر آن را دگرگون می کند. شیوع و شدت شکرك زدگی با دماو مدت زمان انبارداري افزایش می یابد. این عارضه عمدتاً در ارقامی از خرما که گلوکزو فروکتوز، قندهاي اصلی شان هستند قابل مشاهده است . نگه داري میوه در دماهاي توصیه شده و گرمادهی آرام آن می تواند شدت شکرك زدگی در انواع حساس خرما را کاهش دهد

اختلالات پاتولوژیکی

کپک ها، باکتري ها و عمدتاً مخمرها از عوامل ایجادکننده فساد میکروبی هستند که به شکل هاي زیر بروز می کند
که بیشتر از سایر Zygosaccharomyces ترشیدگی: در خرما غالباً گونه هاي مخمر
انواع قادر به تحمل غلظت بالاي قند هستند، یافت می شود. از میوه هاي آلوده به مخمر بویی الکلی متصاعد می شود که این ناشی از وقوع واکنش تخمیر در آنهاست . باکتري هاي استوباکتر ممکن است الکل را به اسید استیک (سرکه) تبدیل نمایند. در صورتی که
میزان رطوبت خرما بیش از 25 % باشد و در دماي بالاتر از 20 درجه سانتی گراد نگه داري شود، تحت تأثیر فعالیت مخمرها دچار تخمیر می شود که نتیجه آن ترشیدگی خرمابه دلیل تجمع اتانول یا سرکه است. با افزایش دما و طول مدت انبار داري ، شدت
ترشیدگی افزایش می یابد، ولی نگه داري میوه در دماهاي پایین سبب کاهش وقوع وشدت این عارضه می شود

فساد کپکی: گونه هاي مختلف قارچ هاي آسپرژیلوس، آلترناریا و پنیسیلیوم روي میوه خرما رشد و فعالیت می نمایند. در صورتی که میزان رطوبت میوه زیاد باشد، مثلاً وقتی برداشت پس از بارندگی یا یک دوره زمانی با رطوبت هواي بالا انجام گیرد، شدت
می تواند در خرما Aspergillus flavus فعالیت قارچ افزایش پیدا می کند. قارچ
آلودگی آفلاتوکسینی ایجاد نماید که در این صورت میوه غیرقابل مصرف و یا عرضه به بازار خواهد بود

راهکارهاي کنترل بیماري

خشک کردن میوه و رساندن میزان رطوبت آن به 20 % یا کمتر با هدف کاهش فعالیت کپک ها و مخمرها

 حفظ دما و رطوبت نسبی در محدوده توصیه شده در سراسر مسیر جابه جایی

جلوگیري از نوسانات دمایی(نوسانات دمایی منجر به کندانسه شدن رطوبت روي میوه و درنتیجه تحریک رشد میکروارگانیسم هاي مولد فساد می شود.)
رعایت موازین بهداشتی در اطاق هاي بسته بندي و انبارداري به منظور کاهش منابع بالقوه آلودگی میکروبی.

ملاحظات سلامت خوراکی

عوامل خطرساز در خرما عبارتند از: آلوده کننده هاي طبیعی مثل سموم تولیدي توسط قارچ ها (مایکوتوکسین ها) و باکتري ها، فلزات سنگین (کادمیم، سرب و جیوه )، آلوده کننده هاي زیست محیطی، بقایاي آفت کش ها و آلودگی میکروبی . اگرچه مسئولین بهداشتی و دانشمندان، آلودگی هاي میکروبی را نگرانی شماره یک قلمداد می کنند، ولی به تصور بسیاري از مصرف کنندگان، بقایاي آفت کش ها بیشتر خطرساز بوده و از درجه اهمیت بالاتري برخوردار است. خرماها به طور معمول عاري از پاتوژن هاي داخلی انسانی و حیوانی هستند، مگر آنکه از کودهاي انسانی و حیوانی جهت تغذیه باغ و یا از فاضلاب جهت آبیاري استفاده شده باشد. تحت چنین شرایطی چنانچه میوه باسطح خاك تماس حاصل نماید، آلوده می گردد. کودهاي آلی مثل کود مرغی باید قبل از استفاده درنخلستان ضدعفونی شوند تا خطر آلودگی میوه ها به پاتوژن هایی مثل سالمونلا، لیستریا و غیره در نتیجه تماس با خاك مرتفع گردد. جهت به حداقل رساندن آلودگی میکروبی،رعایت دقیق عملیات خوب کشاورزي(GAP)در خلال تولید، عملیات خوب بهداشتی (GHP)طی جا به جایی پس از برداشت و عملیات خوب تولید ي(GMP)درخلال فرآوري، موکّداً توصیه شده است. براي کاهش آلودگی میکروبی لازم است، جا به
جایی به دقّت و با اعمال نظارت جدي بر به کارگیري روش هاي صحیح بهداشتی درکلیه مراحل انجام گیرد. از جمع آوري خرماها از روي زمین و مصرف آنها بایستی اجتناب شود، زیرا تماس میوه با خاك احتمال آلودگی به عوامل بیماري زاي انسانی راافزایش می دهد.

عملیات خوب کشاورزي(GAP)موضوعات زیر را در بر می گیرد

1-کیفیت آب
-2 کود حیوانی و پسماندهاي شهري
-3 سلامت کارگران و بهداشت
-4 امکانات بهداشتی
-5 تسهیلات بهداشتی در مزرعه و کارگاه هاي بسته بندي
-6 حمل و نقل و توزیع
-7 بسته بندي نهایی                                                                                                                                                                                      -8ردیابی

 

عملیات خوب تولید(GMP)در حوزه فرآوري مواد غذایی متمرکز بر موارد زیر است

-1بهداشت پرسنل جهت جلوگیري از گسترش بیماري(ممانعت کارگران بیمار از تماس با مواد غذایی، تأمین آب سالم براي آشامیدن و شستشوي دست ها، فراهم سازي امکانات توالت و دستشویی، استقرار برنامه آموزش بهداشت به کارگران)
-2 دسترسی به ساختمان ها و تأسیسات کافی
-3 بهداشتی بودن کلیه ابزارها، ظروف برداشت، تجهیزات و لوازم در معرض تماس بامیوه
-4 کنترل فرآوري جهت جلوگیري از سرایت آلودگی

طراحی و اجراي سیستم تحلیل مخاطرات و نقاط کنترل بحرانی(HACCP)شامل مراحل اساسی زیر است:

-1شناسایی خطرات احتمالی تهدید کننده سلامت مواد غذایی

-2 تعیین نقاط کنترل بحرانی

-3 استقرار روش هاي پیشگیرانه

-4 پایش فرآیند تولید جهت تعیین مخاطرات

-5 طراحی اقدامات اصلاحی

6-آماده سازي متد تایید کارکرد طرحHACCP

7-مستند نمودن سیستم  HACCP از طریق حفاظت و نگه داري یاداشت برداري هاانجام شده

جهت تضمین ایمنی محصولات براي مصرف کننده، استقرار و اجراي یک برنامه HACCPدر واحدهاي بسته بندي و فرآوري خرما موکداً توصیه شده است.روش هاي خاصی هستند که (SSOPs) شیوه هاي استاندارد اجرایی بهداشت محیط امکان دست یابی طرح فرآوري خرما به کنترل فرآیند بهداشتی در عملیات روزانه رافراهم می کنند

این روش ها شامل موارد زیر است:
-1 سلامت و خلوص آب مورد استفاده در کلیه عملیات
-2 پاکیزگی ابزار و تجهیزات
-3 جلوگیري از سرایت آلودگی
-4 امکانات توالت و دستشویی
-5 محافظت مواد غذایی از آلوده کننده ها
-6 برچسب گذاري و انبارداري ترکیبات سمی
-7 پایش سلامت کارکنان و جلوگیري از تماس کارکنان بیمار با مواد غذایی
-8 کنترل آفات

شستشوي صحیح و اصولی خرما می تواند بار میکروبی روي سطح آن را به طور معنی داري کاهش دهد. با استفاده از آب تمیز و ضدعفونی شده می توان امکان انتقال عوامل بیماري زا از آب به میوه، از میوه هاي آلوده به میوه هاي سالم داخل توده و یا از توده اي
به توده دیگر را به حداقل رساند. لازم به ذکر است میکروارگانیسم هاي همراه آب از جمله پاتوژن هاي پس از برداشت، پاتوژن ها و عوامل بیماري زاي انسانی می توانند به سرعت فراگیر شده و به سطح خرما بچسبند. خطوط برجسته طبیعی روي سطح این میوه، شکاف هاي طبیعی، زخم هاي ایجاد شده در حین برداشت و خراشیدگی هامی توانند دروازه هاي ورودي میکروب ها باشند و پناهگاه امنی را براي آنها فراهم سازند. در این مکان هاي امن، میکروب ها تا حدود زیادي از اثرات دوزهاي معمول یا مجاز ترکیبات ضدعفونی کننده آب (مثل ترکیبات کلر، ازن، پروکسی استیک اسید وپروکسید هیدروژن) درامان می مانند، بنابراین لازم است غلظت ترکیبات ضدعفونی کننده در داخل آب به اندازه اي باشد که میکروب ها و عوامل مخرّب را قبل از اتصال به میوه و یا ورود به داخل آن نابود سازد.مطابق استانداردهاي کیفیت میکروبی تدوین شده در برخی کشورها، حداکثر بار میکروبی مجاز در هر کدام از نمونه هاي آزمایشی به صورتcfu/g (1000مخمر)،(10000کپک) cfu/g ویا  E.coli 10   cfu/g تعریف شده است. این آزمون می تواند یاریگر ما درتشخیص میزان کارآیی روش هاي بهداشتی مورد استفاده جهت جلوگیري از آلودگی میکروبی باشد.

 

 

 

 

نکات لازم درمبارزه با شپشکهای خرما

 

 

 

 

 

 

 

 

خرما میوه ای است با ارزش غذایی بالا که به علت دارا بودن مواد قندی قابل توجه (حدود70 درصد)علاوه بر مصرف غذایی ،درصنعت نیز موارد استفاده فراوان داشته،به خصوص در صنایعی مانند شیرینی سازی،نوشابه سازی،تهیه کمپوت و نظایر آنها .خرما و فرآورده های آن می توانند تا حدود زیادی جایگزین شکر شده و در این زمینه وابستگی صنایع مذکور را به شکر وارداتی کاهش و یا به کلی برطرف سازند.یکی از روش های افزایش میزان تولید در واحد سطح توجه به مسائل زراعی آن از قبیل حل مسئله آفات خرما می باشد.حشرات شیره خوار خرما ازجمله شپشکهای خرما ازقبیل آفات خرما بوده که در سال های اخیر به دلیل سم پاشی های بی رویه بر علیه آفات کلیدی بر میزان خسارت آنها افزوده شده است. در این دستورالعمل مهمترین نکاتی که جهت مبارزه شیمیایی موثر با این آفات ضروری می باشد،ارائه گردیده است.

دستورالعمل گام به گام کنترل شپشکهای خرما:

  •    شپشک ها قبلا جز حشرات بالقوه آفت بوده اند که در اثر سمپاشی بی رویه به صورت آفت در آمده اند.قبل از که با یک شپشک مبارزه گردد،باید اطمینان داشت که آن گونه ازنظر اقتصادی مهم است.
  • شپشک هایی که به صورت تخم زمستان گذرانی می کنند،اگرچه مبارزه زمستانه به مقدارزیادی موثراست ولی قابل توضیح نیست چون سم پاشی بهاره در هرحال لازم است.
  • شپشک هایی که زمستان را به صورت پوره می گذرانند برای کنترل آنها مبارزه زمستانه توصیه می شود چون پوره های این شپشک ها در بهار به صورت تدریجی ظاهر می شوند و سمپاشی زمستانه می تواند به آنها ضربه بزند.
  • درمبارزه شیمیایی علیه شپشک ها ضعیف ترین مرحله یعنی پوره سن 1 و زمان فراوانی آن را جهت سمپاشی انتخاب گردد.
  • سمپاشی بر علیه شپشک ها را می بایست با سایر آفات کلیدی تلفیق کرد.مثلا در مبارزه با کرم میوه خوار خرما با اضافه کردن روغن به سموم فسفره ای که برای کنترل این آفات به کار می رود می توان شپشک هارانیز کنترل نمود.
  • در کنترل شیمیایی شپشک ها می بایست از سم پاش هایی با فشار قوی استفاده کرد چون شپشک در قسمت های مختلف درخت خرما بوده و باید سمپاشی بصورت کامل انجام شود.
  • در سمپاشی علیه شپشک های خرما هنگامی که سموم فسفره با روغن مخلوط می گردد،می بایست اطمینان داشت که متوسط حرارت روزانه بیش از 10درجه باشد زیرا هدف این است که روغن همراه با سم به زیر سپر نفوذ کند.مقدار روغن را 5تا10 درصد انتخاب می کنندالبته در فصل گرمابایدمقدار کمتری اضافه گردد.
  • درمورد شپشک هایی که روی قسمت های قطورتر درخت خرما می باشند،سموم سیستمیک تاثیر زیادی نداشته و سموم تمامی گوارش مناسب ترند.
  • سموم تماسی-گوارشی که عمدتا مصرف می شوند شامل دیازنیون،زولن،گوزاتیون،اتیون،اکتیلیک،مالاتیون و آزینفوس  متیل می باشند.

مقدمه:خرمایکی از مهم ترین محصولات ایران باسطح زیرکشت حدود156618هکتارمی باشد.درهرهکتاربه طورمتوسط156نفر نخل وجودارد که سالانه هرکدام15-25(متوسط20عدد)برگ خشک رااز دست می دهند. چنانچه وزن متوسط هر برگ2-3(متوسط2/5)کیلوگرم باشد،بنابراین هر درخت در سال 50کیلوگرم وهرهکتار7800کیلوگرم برگ خشک دارد که به عنوان بخشی از ضایعات نخلستان می باشد.ازطرفی باتوجه به پراکندگی نامطلوب زمانی و مکانی بارش در کشور،افزایش بهره وری آب در کشاورزی موضوعی استراتژیک و بسیار مهم است. خشکی و خشکسالی باتوجه به قرارگرفتن کشور ایران در یک منطقه خشک ،یک پدیده اقلیمی و یک واقعیت دایمی برای ایران است.بنابراین پیش گرفتن شیوه های سازگاری و اقدامات پیشگیری از عوارض ناشی از خشکسالی و کم آبی اجتناب ناپذیر است.یکی از این راهکارها کاهش میزان تبخیر سطحی از خاک به کمک مالچ یا خاکپوش است.

مالچ چیست؟مالچ به هر نوع ماده ای که بتواند روی زمین قرار گرفته و در سطح خاک تغییرات فیزیکی انجام دهد،گفته می شود.مالچ به صورت طبیعی یا مصنوعی است که هر کدام دارای انواع مختلفی است.مالچ طبیعی(آلی)شامل برگ های مرده،شاخه های کوچک(ترکه ها)،شاخه های هرس و ریز شده و دیگر بقایای گیاه نظیر کاه و کلش است که روی سطح زمین انباشته می شوند.مالچ آلی علاوه بر حفظ رطوبت،به دلیل ایجاد کمپوست روی سطح مرطوب زمین سبب تغذیه گیاهان،کرم های خاکی،میکروب ها و دیگر موجودات زنده و مفیدخاک می شود.باکتری،قارچ و سایر موجودات زنده از مواد آلی به عنوان غذا استفاده می کنند که این فرایند تجزیه نامیده می شود.مالچ باعث تکثیر موجودات مفید خاک شده و پاتوژن های خاک رانیز کنترل می کنند.وقتی میکروب ها مواد آلی را تجزیه می کنند ماده چسبناکی تولید می کنند که ذرات خاک را در یک ساختار متخلخل شکل در کنار یکدیگر قرار می دهد. این ساختار به آب اجازه نفوذ بیشتری را می دهد.آب نفوذ کرده در ذرات رس و هوموس برای استفاده گیاه در آینده ذخیره می شود.مالچ مصنوعی از مواد غیرآلی نظیر پلاستیک تشکیل می شود و بیشتر در جهت حفظ رطوبت خاک استفاده می گردد.مالچ دهی با کاهش تلفات تبخیر ،فرصت شور شدن خاک را کاهش می دهد.

مزایای کاربرد مالچ:

مالچ دارای فواید مختلفی است که در شکل 1 به آن اشاره شده است

مدیریت کاربرد مالچ:

1-ضخامت لایه مالچ برای انواع مالچ متغیر است،امامعمولا بین 1 تا 15 سانتی متر می باشد.ضخامت مالچ های درشت تر معمولا بیش از ضخامت لایه مالچ های ریزتراست. لایه های ضخیم در هنگام کاربرد مالچ های کوچک و ریز،راه ورود هوا به ریشه های گیاه را می بندند.دراطراف درختان و درختچه ها نسبت به بستر برگها و سبزیجات لایه ضخیم تری از مالچ قرار  می دهند.ریشه ها در جستجوی هوا درون مالچ نیز رشد می کنند،بنابراین چنانچه ضخامت لایه مالچ کنترل نگردد،به گیاه ضرر می رساند.از این رو باید به طور منظم مالچ آلی جهت حفظ ضخامت لایه آن،افزوده گردد. برگ های خشک و خرد شده خرما در قطعات 5-10سانتی متری به ضخامت حدود 10-7سانتی متر نیاز دارند.

2-سلامت مالچ:در هنگام کاربرد مالچ آلی صرف نظر از منبع ماده آلی ،دو فاکتور تجزیه مالچ و شوری مواد بسیار حائز اهمیت است. کودها و لای ها گاهی شور هستند و ممکن است ایجاد مشکل نمایند،بنابراین باید متعادل سازی صورت پذیرد.نکته دیگری که در هنگام کاربرد مالچ های آلی به ویژه در نخلستان باید در نظر داشت عدم آلودگی مالچ آلی نظیر خاک اره به آفاتی مانند موریانه است. زیرا موریانه از آفات زیان بار نخلستان است.بنابراین قبل از کاربرد خاک اره  مالچ های آلی باید آنها از این نظر بررسی شوند.

 

 

  
3-آبیاری گیاهان با مالچ: هرچند مالچ ها رطوبت را در خود نگه می دارند،اماآبیاری گیاهان در خاک های مالچ داده شده ضروری است.آب باید به مقدار کافی و در زمان مناسب در اختیار گیاه قرارگیرد.دراثر رطوبت بیش از اندازه،ساقه گیاه که در تماس با مالچ است ،پوشیده می شود.ازطرفی همیشه باید درنظر داشت که تشنگی شدید،منجر به مرگ گیاه می گردد.بهترین معیار برای شروع آبیاری،سطح رطوبت خاک است.چنانچه رطوبت خاک کافی باشد،از آبیاری باید اجتناب نمود.کنترل رطوبت خاک را می توان به کمک دستگاه های اندازه گیری رطوبت خاک و یا با روش نمونه برداری انجام داد.اما یک روش ساده برای کنترل رطوبت خاک،لمس آن با انگشتان است.خاکی که با اندکی فشرده شدن شکل گیرد،دارای رطوبت کافی است.

بهتراست آب مورد نیاز ،در زیر مالچ در ناحیه ریشه قرار گیرد.بهترین روش،استفاده از آبیاری موضعی است که نازل در زیر سطح مالچ قرار داده شود.اما می توان از روش های آبیاری دیگر نیزاستفاده نمود.مالچ از تبخیر ازسطح خاک جلوگیری می نماید و بنابراین آبیاری فقط نیاز تعرق گیاه را برآورده می سازد و بدین ترتیب مقدار آب داده شده کاهش یافته و راندمان افزایش می یابد. البته دستیابی به نتایج مطلوب نیازمند حفظ و نگهداری سیستم می باشد.

کاربرد مالچ در احداث نخلستان:

یکی از مهم ترین مشکلات در احداث نخلستان،عدم گیرایی پاجوش و نهال هاست که گاه نخل داران را مجبور به چندین بار واکاری(کشت دوباره نهال تازه)می سازند. این امر موجب اتلاف هزینه،انرژی و زمان بسیاری می گردد.از راه های افزایش گیرایی،حفظ رطوبت در منطقه ریشه است. در آزمایشی در موسسه تحقیقات خرما و میوه های گرمسیری کشور،کاربرد مالچ خرد شده برگ خرما در تشتک هم زمان با کشت نهال خرما سبب افزایش 25درصدی گیرایی پاجوش خرما و افزایش خصوصیات مختلف رشد رویشی شد.

مالچ برگ خرما در حفظ رطوبت خاک سطحی نیز موثر واقع شد.پوشش خاک بر حفظ رطوبت تا عمق 50سانتی متری خاک تاثیر دارد. مالچ برگ خرده شده خرما سبب افزایش حدود 12درصدی رطوبت خاک نسبت به سطح بدون پوشش خاک شد.

وجود خاکپوش به ویژه برگ های خرد شده خرما با پوشش خاک مانع از رشد علف های هرز گشت.



 

 

 

 

 شکل4:کاهش رشد علف های هرز اطراف پاجوش

(الف:پوشش خاک با برگ خردشده خرما)

(ب:بدون پوشش خاک)

  

  
  

 

 

 

جمع بندی و توصیه های کاربردی:

1-به منظور حفظ رطوبت محیط ریشه،کاهش تجمع املاح و رشد بهتر پاجوش یا نهال کشت بافتی،برگ های خشک و عاری از بیماری از سطح باغ جمع آوری و به قطعات حدود 5-10سانتی متری خرد شود و سپس در سطح تشتک به ضخامت حدود10سانتی متر قرار داده شود.

2-برای اطمینان ازسلامت مالچ می توان قبل از کاربر آنها را ضدعفونی نمود.

3-مبارزه با علف های هرز مطابق با یافته های تحقیقاتی انجام گیرد.

4-آبیاری برای رشد محصول امری ضروری است.لذابرنامه آبیاری باید به صورت منظم باشد تاضمن عمل آبیاری شستشوی خاک نیز صورت گرفته و از تجمع املاح در ناحیه ریشه جلوگیری شود.

 

 

 

 

 

 

 

این تحقیق باعنوان“تاثیر دور آبیاری بر گیرایی پاجوش هایخرمای رقم استعمران”به مدت دو سال در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با شش تیمار و سه تکرار دو درختی در شهرستان اهواز اجراشد.

 

 

 

 

 

  • آبیاری در ماه اول ،دوم و سوم به ترتیب با دور 4،3،2روز و پس از آن بادور یک هفته و در زمستان بادور 10 روز
  • آبیاری درماه اول،دوم،سوم،چهارم وبقیه ایام سال به ترتیب پس از 75،60،45،30،15میلی مترتبخیرتجمعی از تشت تبخیرکلاس A
  • آبیاری درماه اول،دوم،سوم و بقیه ایام سال به ترتیب پس از 75،60،45،30میلی متر تبخیر تجمعی از تشت تبخیر کلاس A
  • آبیاری درماه اول،دوم و بقیه ایام سال به ترتیب پس از75،60،45،میلی متر تبخیرتجمعی از تشت تبخیر کلاس A
  • آبیاری درماه اول و بقیه ایام سال به ترتیب پس از 75،60میلی متر تبخیر تجمعی از تشت تبخیر کلاس A
  • آبیاری پس از 75میلی متر تبخیر تجمعی از تشت تبخیرکلاسA

عملیات کشت در هر سال تکرار گردید. درفروردین ماه،36اصله پاجوش خرمای رقم استعمران (سایر)با وزن حدود 15 کیلوگرم تهیه شده و در گودال هایی به قطر و عمق 0/5متر درفواصل8*8متر کاشته شدند.سپس گودال ها با مخلوطی از خاک زراعی و ماسه (باشوری معادل 1/5دسی سیمنز بر متر)،پنج کیلوگرم کود دامی پوسیده و 0/5کیلوگرم کود کامل پر شدند. در اطراف هر پاجوش نیز تشتکی به شعاع 0/5متر و عمق 25تا30سانتی متر برای آبیاری ان ایجاد گردد. آب آبیاری از رودخانه کارون بامیانگین شوری حدود 2/3دسی سیمنز بر متر و آمار تبخیر آب از تشت تبخیر کلاس Aاز ایستگاه هواشناسی رادار اهواز تامین و اخذ می شد.آب مورد نیاز تیمارها باتوجه به میزان تبخیر،به روش تشت تبخیر FAO برآورد گردیده و در اختیار پاجوش ها قرر گرفت. عملیات به زراعی نظیر پوشش پاجوش ،سم پاشی و مبارزه با علف های هرز نیز برای همه تیمارها بطور یکسان انجام گرفت. درپایان هرسال درصد گیرایی پاجوش و شاخص های رشد نظیر ارتفاع پاجوش،تعداد برگ،طول و عرض برگ،تعداد برگچه،طول و عرض برگچه،قطرتنه،سطح سایه اندازگیاه و درصد پوشش گیاهی برای هرتیمار اندازه گیری گردد.

تاثیر دور آبیاری بر گیرایی و رشد رویشی پاجوش:

نتایج نشان داد که تیمارهای آبیاری تااثیر قابل ملاحظه ای برگیرایی،تعداد برگ،تعداد برگچه،طول برگچه و عرض برگچه داشته اند.کلیه پاجوش های کشت شده مربوط به تیمار چهارم از گیرایی کامل برخوردار شدند.این در حالی است که در برخی منابع میانگین50تا 60درصد به عنوان عدد پایه در گیرایی پاجوش ذکر شده است. لذا می توان نتیجه گرفت که عملیات آبیاری یکی از عوامل مهم و موثر بر استقرار و گیرایی پاجوش های نخل خرما می باشد.حداکثر ارتفاع پاچوش از تیمار چهارم و بیشترین تعداد برگ از تیمارهای اول و چهارم حاصل شد.بیشترین مقدار طول و عرض برگ به ترتیب در تیمار پنجم و ششم مشاهده گردید.از نظر تعداد برگچه،طول برگچه و عرض برگچه نیز تفاوت قابل توجهی بین تیمارهای مختلف آبیاری وجود داشت.پاجوش های تیمارپنجم بیشترین تعداد برگچه را تشکیل دادند.همچنین حداکثر طول برگچه و عرض برگچه در تیمار چهارم مشاهده گردیده.درجدول1میانگین مقادیر تبخیر از تشت،تبخیر-تعرق گیاه و نیاز خالص آبیاری در سال های اجرای این تحقیق و همچنین دور آبیاری در خاک های با بافت نسبتا سنگین(لومی تا رسی)برای شهرستان اهواز و مناطقی با اقلیم مشابه ارائه گردیده است.همانطورکه مشاهده می شود نیازخالص آبیاری در اولین سال پس از کاشت پاجوش معادل1912/5مترمکعب در هکتار می باشد.این مقدار بدون احتساب بازده(راندمان)آبیاری بوده و مربوط به روش های آبیاری موضعی و تشتکی است که در آنهاتمام سطح زمین خیس نمی شود.بطورکلی باتوجه به نتایج به دست آمده از اجرای آزمایش،تیمارچهارم بهترین نتایج نسبت به سایر تیمارها رادربرداشته و لذا در نخلستان های تازه احداث برای سال اول پس از کاشت پاجوش استعمران توصیه می گردد:

  • پاجوش خرما بهتراست در اواسط اسفندماه کاشته شود و آبیاری در 10 روز اول با دور 2 روز انجام گیرد.
  • درماه اول ،آبیاری پس از 45میلی متر تبخیر تجمعی از تشت تبخیر کلاسAو به میزان حدود 150لیتر برای هرپاجوش انجام گیرد.
  • درماه دوم،آبیاری پس از60میلی متر تبخیرتجمعی از تشت تبخیرکلاسAبه میزان حدود200لیتربرای هرپاجوش انجام گیرد.
  • دربقیه ایام سال آبیاری پس از75 میلی متر تبخیرتجمعی از تشت تبخیر کلاسAبه میزان حدود250لیتر برای هر پاجوش انجام گیرد.

مقدمه:

کشاورزان همواره درطول تاریخ باعلف هرز در حال مبارزه بوده اند  و در این راه به پیشرفت های قابل ملاحظه ای دست یافته اند.بشر مبارزه باعلف های هرز را از طریق دست وبااستفاده از حیوانات اهلی شروع نمودو در حال حاضر این راه از طریق مکانیکی و شیمیایی ادامه می یابد.پیشرفت های به دست آمده برای مبارزه با علف های هرز همواره با پیشرفت های بشر در به کارگیری انرژی های مختلف همراه بوده و دراین مسیر ابتدا از نیروی انسانی و حیوانات اهلی استفاده شد وبه تدریج انرژی های فسیلی جایگزین آنهاگردید.درحال حاضر کشاورزان چهارروش برای مبارزه با علف هرزدرپیش رو دارندکه عبارتنداز روش های زراعی،بیولوژیکی،مکانیکی وشیمیایی.ازبین این چهارروش،روش شیمیایی از همه رایج ترشده و امروزه افزایش وابستگی به علف کش ها باعث بروز مشکلاتی ازقبیل مقاوت علف های هرز به علف کش ها و آلودگی آب و خاک به سموم شده است.اگردر مسیر مبارزه با علف هرز حرکت کنیم به سوی گسترش بیشترعلف کش های انتخابی و تولیدگیاهان مقاوم به علف کش ها پیش خواهیم رفت وبه دنبال روش هایی برای تداوم تک کشتی خواهیم بود.روش جایگزینی برای جلوگیری ازمشکلات ناشی از مصرف بی رویه علف کش ها روش مدیریت علف های هرز است.دراین روش پایداری تولید بین حرکت درجهت سودبیشتر واثرات سو کمتر مدنظراستوبه جای مبارزه با علف هرز باید آن را مدیریت کرد.مدیریت و کنترل به موقع علف های هرز می تواند سبب افزایش رشد و عملکرد نخل های خرما گردد. همچنین باتوجه به محدودیت ها ی آب وموادغذایی، باکنترل علف های هرز مهم ازقبیل حلفه،مرغ، سوروف،تاج خروس،اویارسلام،سلمه تره،خارشترو کهورک می توان در مصرف آب و کود صرفه جویی نمود. بعضی از آفات و بیماری های گیاهی نیز با از بین رفتن اکثر علف های هرز میزبان از بین می روندو کنترل می شوند.باتلفیق روش های کنترل غیرشیمیایی علف های هرز،که مجموعه ای از روش های ارزان قیمت و در راستای برنامه های اقتصادی ،کشاورزی پایدار و مدیریت کنترل انبوهی آفات می باشد.می توان مصرف بی رویه سموم را کاهش و از مشکلات زیست محیطی آن ه به میزان فابل توجهی جلوگیری کرد.

علف های هرز:علف های هرز به گروهی از گیاهان اطلاق می شود که برخلاف میل ظاهری در مزرعه یا باغ رشد می کنند،ودر نتیجه رقابتی که با گیاه اصلی دارند خسارات جدی به عملکرد محصول وارد می سازند.البته دامنه خسارات غیرمستقیم علف های هرز بسیار وسیع تر از خسارات مستقیمی است که به عملکرد  وارد می کنند. علف های هرز حلفه، مرغ،نی، سوروف، اویارسلام، کهورک، خارشتر، قیاق، تاج خروس،شیرین بیان ،پیچک صحرایی و سلمه تره از مهم ترین علف های هرز دائمی و غیر دائمی نخلستان های خرما به شمار می روند،به طوری که میزان آلودگی حلفه در سرتاسر جهان بیش از 500میلیون هکتار تخمین زده شده است که 200میلیون هکتار آن در آسیا وجود دارد.اگرچه تاکنون برآورد دقیقی از میزان خسارت علف های هرز در کشور انجام نگرفته است؛ولی گزارشات پراکنده نشان می دهدکه مهم ترین علف های هرز در نخلستان ها و باغ های برخی از مناطق خرماخیز مانند خوزستان از طریق رقابت با نخل خرما برای جذب آب و مواد غذایی خسارت قابل توجهی به محصول وارد می سازند.تفاوتی که بین خسارات علف های هرز با سایر آفات و بیماری ها وجود دارد،این است که خسارت علف های هرز به صورت پنهان و بدون آسیب های ظاهری یا علائم مشخص بر روی گیاه می باشد. بنابراین خسارت وارده در ابتدا کم اهمیت جلوه نموده و حساسیت مدیریت و کنترل کاهش می یابد.درصورتی که شواهد،حاکی از این مسئله است که مجموع خسارات مستقیم و غیر مستقیم ناشی از علف های هرز بسیار بیش تر از سایر آفات یا بیماری های گیاهی است.برخی اعتقاد دارند علف های هرز جزیی از اکولوژی زیستی هستند؛لذا شیوه کنترل یا مبارزه با آن ها باید به طریقی انتخاب گردد تا ضمن کاهش  خسارات،حداقل آسیب های زیستی به محیط اطراف وارد آید. انتخاب مناسب ترین روش کنترل یا مبارزه به تجارب محلی،وجودمیروی انسانی ،امکانات ،تجهیزات و وجود انواع علف کش ها بستگی دارد. در حال حاضر کاربرد شیوه های زراعی ،مکانیکی ،بیولوژیکی و استفاده از سموم شیمیایی مهم ترین شیوه های کنترل علف های هرز می باشند.


رایج ترین شیوه های توصیه شده کنترل علف های هرز

کنترل زراعی

تناوب زراعی یا تعویض کشت میانه کاری بین نخیلات در فصول مختلف سبب بهم خوردن سیکل زندگی و کنترل علف های هرز می گردد.استفاده از کود سبز یعنی کاشت گیاهان خانواده بقولات مانند شبدر و برگشت آن ها به خاک علاوه بر تقویت خاک نخلستان تا حدود زیادی علف های هرز را کنترل می نماید.کاشت گیاهان پوششی که در زمان کوتاهی سطح خاک نخلستان را پر می کنند نیز از دیگر شیوه های کنترل زراعی علف های هرز می باشد

کنترل مکانیکی

کنترل مکانیکی علف های هرز نخلستان ها به وسیله شخم و دیسک بین ردیف ها به نحوی که آسیبی به ریشه های نخل وارد نسازد،کولتیوارتور زدن اطراف نخل ها،وجین دستی و یا سوزاندن علف های هرز انجام می گردد.درانتخاب این شیوه بایستی به یک ساله یا چند ساله بودن علف های هرز ،داشتن ریزوم ،مرحله رشد و تراکم علف های هرز توجه نمود.استفاده از این شیوه برای کنترل علف های هرز یک ساله ای که در مرحله قبل از گل دهی می باشند،بسیار موثر است.استفاده به تنهایی از شخم و دیسک برای کنترل علف های هرزی که به بذر نشسته باشند یا دارای ریزوم باشند،نه تنها مفید نخواهد بود،بلکه شرایط گسترش آن ها را نیز فراهم می آورد

کنترل بیولوژیکی

دراین روش معمولا از یک حشره برای کنترل و مبارزه با علف های هرز استفاده می کنند.حشره بایستی به طور اختصاصی روی میزبان زندگی کند و ضمن بی خطر بودن عدم تغییر میزبان آن به اثبات رسیده باشد.علی رغم مزایای فراوان به سبب وجود محدودیت این شیوه کم تر مورد استفاده قرار گرفته است.البته چرای مستقیم توسط دام ها متداول ترین نوع مبارزه بیولوژیک در نخلستان ها است که توصیه می شود قبل از بذر دهی علف های هرز انجام پذیرد

کنترل شیمیایی

در این روش از سموم شیمیایی برای از بین بردن یا کم کردن رشد علف های هرز استفاده می کنند.استفاده از علف کش ها در مقایسه با سایر روش های کنترل معمولا سریع تر و مقرون به صرفه تر است؛ولی آلودگی محیط زیست و موادغذاییرا به دنبال دارد.علف کش ها را براساس زمان مصرف یا ساختمان شیمیایی آن ها به انواع مختلف خاک کاربرد پیش رویشی ،پس رویشی،تماسی  یا سیستمتیک، اختصاصی یا عمومی تقسیم بندی می نمایند

کنترل تلفیقی

کنترل تلفیقی،مجموعه ای از روش های ارزان قیمت از نظر اقتصادی و در راستای برنامه های کشاورزی پایدار و مدیریت کنترل انبوهی آفات با هدف کاهش مصرف سموم شیمیایی بوده از نقطه نظر اکولوژیکی سازگار،ازنظراقتصادی پویا و از نظر اجتماعی نیزپذیرفتنی است.می توان با جایگزین نمودن روش های غیرشیمیایی نظیر مالچ برگ  نخل خرما، عملیات شخم، میانه کاری با گیاهان علوفه ای و سبزی  و صیفی تراکم علف های هرز را کاهش داد و از مصرف بی رویه سموم و مشکلات زیست محیطی به میزان قابل توجهی جلوگیری کرد . در واقع ارزان ترین و کاربردی ترین روش برای کنترل علف های هرز محسوب می گردد

 

مدیریت علف های هرز

باعلف های هرز شامل پیش گیری،کنترل یا ریشه کنی به صورت تلفیقی با هدف ترکیب روش های مختلف برای کاهش سطح اقتصادی خسارت و حداقل استفاده از سموم شیمیایی توصیه می گردد.لذا در مرحله اول برای جلوگیری از مشکلات ناشی از وجود و هجوم علف های هرز و کاهش مصرف بی رویه علف کش ها ،مدیریت و کنترل تلفیقی علف های هرز به جای مبارزه با آن ها توصیه می گردد.در مدیریت علف های هرز با شناخت چرخه زندگی علف های هرز درتناوب های مختلف زراعی طی یک دوره نه فقط یک سال،موثرین راهکار انتخاب می شود و علف های هرز مدیریت می گردند.ازاین دیدگاه علف های هرزی که در نخلستان ها رشد می کنند،به دو دسته یک ساله و چندساله تقسیم می شوند که هر دسته به شیوه خاصی باید مدیریت شوند

مدیریت علف های هرز یک ساله

علف های هرز یک ساله ای که در بهار یا پاییز رشد می کنند،به طور عموم فاقد ریشه عمیق می باشند.در رقابت برای جذب آب و موادغذایی نیز خطر عمده ای ندارندو در برخی حالات وجود علف های هرز یک ساله در ماه های گرم تابستان به صورت پوششی عمل نموده.مانع تابش مستقیم نور خورشید به فضای بین نخل ها می گردد و در نتیجه سبب کاهش تبخیر از سطح خاک می شوند.ازطرفی موجب تعدیل شرایط رطوبتی نخلستان می شوند که برای کاهش خسارت عارضه خشکیدگی خوشه خرما بسیار ضروری است.البته وجود علف هرز یک ساله وقتی مصداق پیدا می کند که به دلایلی کشت بین فواصل نخل ها یا در اصطلاح میانه کاری انجام نشود.میانه کاری مهمترین شیوه مبارزه با علف های هرز نخلستان می باشد.زیرا ضمن کنترل علف های هرز مزایای بسیار زیادی از قبیل تقویت و حاصلخیزی خاک،کاهش خسارت برخی آفات و بیماری ها مانند انواع سوسک ها ی چوب خوار ،زنجرک،کنه تارتن و افزایش درآمد نخل داران می گردد.میانه کاری در تمام طول دوره عمر نخلستان از زمان احداث که نخل ها جوان هستند و تولیدی ندارند تا زمانی که نخل تولید اقتصادی خود را حفظ نماید،قابل توصیه می باشد

نام و مشخصات برخی از علف های هرز یک ساله و خلاصه شیوه مبارزه با آن ها،در جداول1 و2 درج شده است

مدیریت علف های هرز چندساله

علف های هرز چندساله معمولا دارای ریشه قوی عمقی بوده و علاوه بر مصرف آب و موادغذایی به سبب تراکمی که در اطراف و فاصله بین نخل ها ایجاد می کنند ،مانع انجام عملیات به زراعی می گردند.بی توجهی به نخلستان ،عدم انجام میانه کاری و انجام ندادن عملیات شخم ،دیسک و عدم کولتیوارتور زدن اطراف نخل سبب تثبیت علف های هرز چندساله دائمی می شود(شکل زیر).لذا مدیریت و کنترل آن ها قدری پیچیده تر است. به عنوان مثال در نخلستان های مناطق جنگی که چند سالی به حال خود رها بوده و امکان هیچ گونه عملیات داشتی و جودنداشت،هجوم علف های هرز خطرناکی مثل نی به قدری زیاد بود که حتی تردد کارگران در نخلستان نیز به سختی انجام می گرفت.درچنین حالتی علاوه بر خسارت ناشی از رقابت علف های هرز با نخیلات و کاهش عملکرد ،وجود علف های هرز متراکم در سطح نخلستان جایگاه مناسبی برای بروز و ظهور برخی آفات می باشد که تشدید کننده خسارت نیز می باشند.برای مدیریت علف های هرز این گونه نخیلات بایستی از شیوه های مبارزه و کنترل تلفیقی با برنامه ریزی زمان بندی شده استفاده کرد

توصیه می شود در ابتدا با استفاده از شیوه های مکانیکی حتی المقدور تراکم علف های هرز را کاهش داد.به نحوی که امکان تردد ماشین آلات به خوبی فراهم گردد.سپس همزمان بارشد مجددو مطابق با حداکثرسرعت رشد خالص علف های هرز با استفاده از علف کش های سیستمیک و ترجیحا اختصاصی،زمینه و امکان نفوذ هرچه بیش تر علف کش به اندام های زیر زمینی علف های هرزی که طی سال ها تثبیت شده اند را فراهم نمود

بسته به میزان تثبیت و ذخایر ریشه علف های هرز،شایدلازم باشد که برش علف هرز و عملیات سم پاشی چندین نوبت تکرار تا در اصطلاح بااستفاده از شیوه خسته کردن ذخایر ریشه به حداقل ممکن کاهش یابد.بعدازاطمینان از تضعیف حداکثری اندام های زیرزمینی و کاهش تراکم علف های هرز به حداقل ممکن،اقدام به شخم عمیق یا ترجیحا پابیل توسط بیل های مخصوصی که ریشه را از عمق جدا کرده و به سطح خاک می آورد،نموده و پس از جمع آوری بقایا با استفاده از روش میانه کاری محصولاتی مانند یونجه،شبدر،سورگوم علوفه ای و سبزیجات برگی که به طور مرتب چین برداری می شوند،برنامه مدیریت کنترل علف های هرز را تا زمانی ادامه داد که باقی مانده اندام های زیرزمینی نیز از بین برود.پس از این می توان اقدام به کاشت سایر محصولات وجینی یا صیفی جات نمود.درهر حال مدیریت علف های هرز در نخلستان های آلوده نیازمند به برنامه طولانی مدت و مستمر می باشد.زیرا با توجه به وجود زمینه بروز و ظهور مجدد علف های هرز هر گونه توقف یا تاخیر در برنامه مبارزه منجر به رویش دوباره علف های هرز می گردد و اقدامات قبلی را نیز خنثی خواهد نمود

مشخصات برخی از مهم ترین علف های هرز چندساله نخلستان و خلاصه روش های مبارزه با آن ها در جداول 3 و 4 منعکس شده است

توصیه کلی

با کاربرد صحیح و به موقع روش های کنترل تلفیقی ،مکانیکی،زراعی وشیمیایی علیه علف های هرز،علاوه بر کاهش هزینه های کنترل آفات و بیماری ها موجب افزایش بهره وری عملیات داشت و مدیریت به زراعی در نخلستان خواهیم شد.جهت دستیابی به مدیریت پایدار علف های هرز کاربرد دامنه ای از تکنیک های کنترل اعم از فیزیکی،شیمیایی و بیولوژیکی بدون بها دادن به مدیریت تلفیقی کار ساز نخواهد بود.کنترل بیولوژیکی ،فیزیکی و زراعی علف های هرز در کنار کنترل شیمیایی راه های مناسبی جهت رسیدن به این هدف خواهندبود.در مدیریت تلفیقی علف های هرز اصراری بر استفاده توام و مداوم چهار روش فوق نیست بلکه یک مدیر باید بسته به شرایط،ترکیبی از این روش ها را به کار ببندد.بنابراین مدیریت پایدار علف های هرز عبارتست از ایجاد نوعی تغییر بیولوژیکی و تلفیقی از روش های فیزیکی کنترل و استفاده از سموم علف کش،تنها هنگامی که این مواد با شرایط محیطی منطبق بوده و از نظر اقتصادی نیز مصرف آن ها ضروری باشد.در این ارتباط موثر واقع شدن روش یا روش های مورد استفاده مستلزم سازگاری کامل آن ها با محیط،موفق بودن در عمل،زمان مناسب اجرا و آگاهی از روابط پویای بین گیاه زراعی ،علف هرز و محیط آن ها خواهد بود.بنابراین تفکر و برخورداری از اطلاعات زیاد،لازمه کنترل پایدار علف های هرز است.مدل های کنترل علف های هرز قابلیت های متفاوتی دارند و در سه گروه تعیین دوره بحرانی خسارت علف های هرز،نحوه استفاده و زمان مصرف علف کش ها  و اقتصاد زیستی طبقه بندی می گردد.در مدیریت تلفیقی مفهوم آستانه خسارت و توانایی تخمین یک اصل مهم مدیریتی محسوب می شود .آستانه خسارت تراکمی از علف هرز است که بتواند موجب خسارت اقتصادی شود.یعنی سود حاصل از کنترل آن بیش از هزینه لازم برای مبارزه با آن باشد.به دلیل تاثیر بسیار زیاد عوامل زراعی و آب و هوایی،مرحله نموی گیاه و وجود آفات و بیماری ها آستانه خسارت ثابت نخواهدبود.توسعه دانش بشری در زمینه های شناخت دقیق گونه های گیاهی هرز ،سیکل زندگی،روش های تکثیر و پراکنش،خواب بذر،شناخت دوره بحرانی خسارت ،قرنطینه ،تحقیقات منطقه ای و نظارت بر حسن اجرای روش های کنترل و آگاهی از عواقب اقتصادی ناشی از بکارگیری روش های غیر صحیح مبارزه در جهت رسیدن به مدیریت پایدار یاری خواهند کرد.نهایتامی توان نتیجه گرفت که به منظور بهبود استراتژی مدیریت تلفیقی و کنترل علف های هرز شناخت بیولوژی و اکولوژی آنها حائز اهمیت است.کنترل علف های هرز یک پدیده مداوم بوده و نیاز به پیش بینی روش های جدید و برنامه ریزی های ممتد دارد.که براثر کار روی اکولوژی و بیولوژیکی گونه به گونه و تقابل آنها با اکوسیستم حاصل می شود.هدف برای مدیریت تلفیقی این است که آن ها را ضعیف تر و کمتر کنیم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

براي ثبت سفارش خرماي مجول توسط مركز بيوتكنولوژي دكتر رستگار با شماره تلفن 56577151-021 و 56575362-021 و يا آدرس پست الكترونيكي sale@amptco.comتماس حاصل فرماييد .